the feel

“Хань мэт зөвлө”

Нас:                10 -12 эрт үе, 13-15 дунд үе, 16-17 хожуу үе,  
Хөгжил:        Бие хүн/Үүргийн сарнилт/Эрс өөрчлөгдөх 
Харилцаа:     Чин шударга байх, найз нөхдийн андгай, тодорхой бүлгийн
гишүүн болох, Гэр бүлээсээ хараат бус байх эрмэлзэл,санхүүгийн хараат       байдлын зөрчил

Түлхүүр үг:    “Би хэн бэ”

  “Би бол давтагдашгүй хүн”

“Намайг тайван байлгаач”
“Надаар бүү оролд”
...

“Харц мэт дагуулж  сурга”

Нас:              6 наснаас сурагч болох / авьяас, чадварын нууцлаг үе
Хөгжил:        Хичээл/хангалтай ба хангалтгүй үнэлгээ
                      Чадвар, Нэр хүнд, Мэдэх, Сурах
Харилцаа:     Бие даасан байдал ба хамтын ажиллагаа
Түлхүүр үг:   “Би чадна” эсхүл “Би чадахгүй”

Хүүхэд сургуульд орох явдал бол гэр бүлийн нийгмийн харилцаанд шинэ өөрчлөлтийг бий болгодог. Тэд амьдралынхаа 12 жилийг ерөнхий боловсролын сургуультай холбох болж байна. Энэ хугацаанд хүний эзэмшвэл зохих ертөнцийн зүй тогтол, шинжлэх ухааныг танин мэдэж, бусдад болон өөртөө итгэн найдах, бие даасан ба хамааралтай байх  хэм хэмжээг ойлгох сэтгэлзүйн суурь боловсролыг эзэмшиж, насанд хүрэгчдийн амьдралд бэлтгэгддэг.
Иймд багш нар бага ангийн сурагчдаа “F” дүнг тавихыг урьтал болголгүй “Чи чадна, чадаж байна” хэмээн өвөрмөц онцлог байдалд тохи...

“Хатан мэт асар”

Нас: 3 – 6 нас
Хөгжил: Санаачлагч/Гэмшил,
Төсөөлөл ба бодит мэдрэмж 
Түлхүүр үг:   “Би хэн нэгэн, – эмэгтэй, эрэгтэй”
                       Яагаад?
                       Намайг сонсооч
                       Намайг хараач
                       Надтай хамт хийгээч
                       Ямар учиртайг хэлж өгөөч
                       Би мэдэхгүй, чадахгүй, туршлагаар өлсөж байна 

Энэ насныхны  “яагаад” гэж аливаа юмны учрыг олох гэж эхлэл төгсөлгүй асуулт тавина. Тэд ядарч цуцашгүй маш их энергитэй бяцхан хүмүүс. Монголчууд энэ үеийнхнийг “жаран чавганцын ажил хийж байна” гэдэг.

Өөрийн “би”-гээ тодорхойлж, “би бол би”, эмэгтэй эсхүл эрэгтэй гэдгээ мэдрэх үе. Энэ насныхан эгоцентрик буюу анхаарлын төвд байхыг хүсэн тэмүүлсэн хэвээр байн...

Суурь итгэл найдвар төлөвших үе: “Хургандаа цадаагүй мал төлгөндөө майлдаг”

“Би бол та” - “Ээж бид хоёр нэг хүн”

Нас: 0 - 9 сар
Хөгжил: Итгэл-найдвар
Түлхүүр үг: Би хэн бэ?
                   Би хэнд итгэх вэ?
 Хэн надтай хамт байх вэ?
  Хэн намайг асран хамгаалах вэ?
  Хэн надад тааламжтай хандаж, хайрлан энхрийлэх вэ?

Итгэл бол нялх насныхны хөгжлийн үндсэн хэрэгцээ нь юм. Хүн амьдралынхаа эхний долоо хоногуудад бие болоод сэтгэлзүйн хувьд эрүүл хүн болох анхны суурь нь тавигддаг байна. Өөрөөр хэлбэл нялхас эрүүл өсөж бойжихоос гадна  сэтгэлзүйн төлөвшил нь бие даасан, итгэлтэй насанд хүрэгч болоход энэхүү эхний долоо хоногт түүнийг хүлээн авсан ертөнц, асран халамжилах хүний харилцаа шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг эрдэмтэн судлаачид тогтоожээ. Хэ...

Балчир нас: Бие дааж сурах, сэтгэл хөдлөлийн хөгжлийн үе шат
“Хаан мэт өргөмжил”

Нас: 9 -18 сар - судлан турших үе
18 сараас – 3 нас – салган тусгаарлах үе
Хөгжил: Бие даах - Ичих - Эргэлзэх сэтгэлийн хөдөлгөөн
Түлхүүр үг: “Би бол би ” “Үгүй, би өөрөө”

Энэ насныхан томчуудын байнгын тогтвортой хайр халамжинд өсөж бойжин өөрийгөө ээжээсээ тусдаа хүн гэдгээ мэдэрч эхэлж, үүнийгээ батлахын тулд тусгаар тогтнолын тэмцэл хийдэг. Гэвч эцэг эхийн хайр халамж тэдэнд нэн хэрэгцээтэй хэвээр байна.Мөн энэ үед сэтгэл хөдлөл, түүнийгээ илэрхийлэх янз бүрийн зан үйл илэрнэ.
Энэ насныхны...

"Хайрлая"   шүлгийг Н.Энхмандах

Хүмүүсээ хүүхдүүдээ хайрлая

Эдгэшгүй өвчтэй байсан ч хамаагүй хайрлая

Хүний орчлонд дахиж заяахгүй хүүхэд насыг нь хайрлая

Элгийг нь дэвтээж зовлонг нь нимгэлж энхрийлэн хайрлая

   Төрөхдөө тэр өвчтэй төрөөгүй

   Танхил хүүгийн ээж нь ч өвчин өгөөгүй

   Тариурын зүүнд байсан нян түүнд

   Тахлаас ч аюултай өвчин бэлэглэжээ

Эдгэшгүй тэр өвчнөөсөө болж

Эгэл нөхдөөсөө зовох болж

Өрөөндөө ганцаар суун бодолд дарагдан

Өнгөрүүлсэн амьдралаа бодон суудаг болжээ

   Энэ хорвоод хэлж мэдэхгүй зүйл гэж бас байнаа

   Энэ хүүг хэзээ үхэхийг нь хэлж мэдэхгүй

   Эмчлэх эм нь хэзээ гарахыг ч хэлж мэдэхгүй

   Энэ бүх өвчин шаналал хэзээ дуусахыг нь ч хэлж мэдэхгүй

Мэдэхгүй мэдэхгүйл гэх юм

Мэдрэл чинь хаачсийм бэ? гэж надаас бүү асуу

Мөнгөөр ...

Түшээт хан аймгийн Зоригт вангийн хошуу

Түлээ түлж үзээгүй тал нутгийн өлчир хүү

Таанын айрганд халамцаж талимаарч явсан танхай хүү

Таван хошуу малаа хариулан шимийг нь хүртэж явсан малч хүү

Уусан айргаа зөв шингээдэг

Уясан морио түрүүлнэ гэж бэлэгшээдэг

Хиад боржигоны удамтай халуун цустай халх хүү

Хиартал цохих хүчтэй Хадаа аваргын нутгийн хүү.

 За нэг ийм шүлэг гэхэд хэцүүхэн юм бичдэг ухаантай юмаа би гэдэг хүн чинь. Тухайн үеийнхээ сэтгэл хөдлөлөөрөө л биччихдэг юм. Инээд хүрхээрээ ч юмуу аль эсвэл эгдүү хөдлөхөөрөө л бичдэг гэхүүдээ. Ер нь голдуу эгдүү хөдлөхөөрөө л бичдиймдөө. Энийг ч гэсэн ангийнхаа нэг хүүхэдтэй нутаг ус энэ тэрийг ярьж байгаад л шууд л толгой холбоод хэлцэн гэхүүдээ.

...

Урьдчилж авсан хэдээрээ

Уугаад дууссан гэвүүдээ

Угтаж байгаа амьдрал чинь

Уналт шүү дээ тэнэгүүдээ

Өчигдөрийн уусан архи чинь

Өглөө нь гараагүй явна уу даа

Өнөөдрийн энэ амьдрал чинь

Өрөвдмөөр ч юм даа малнуудаа!!!

Сэтгэлийн дарамт, стресс гэж юу вэ? Түүнийг хэрхэн даван туулах вэ?
Хүн бүхэн амьдрал минь тайван сайхан, сэтгэл хангалуун, олон найз нөхөдтэй байхсан гэж хүсдэг. Гэвч амьдрал санаснаар болдоггүй нь харамсалтай. Ялангуяа өсвөр насныхны амьдрал стрессээр дүүрэн байдаг. Гэхдээ сэтгэл санаагаа түвшин, амгалан байлгах эсэх хүнээс өөрөөс нь шалтгаалдаг.

Стре...

“Монгол Өрх” Сэтгэл Заслын Холбоо нь 2006 онд 2 сарын 8 нд ХЗДХЯ –д бүртгэгдэн байгуулагдсанаас хойш тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж буй нийгэмд сэтгэлзүйн үйлчилгээ үзүүлдэг, мэргэжлийн төрийн бус байгууллага юм.

Health Promotion International, Dimensions of ecosystem WHO 1995

    * Сэтгэлзүйн үйлчилгээ нь төрийн суурь үйлчилгээний салшгүй нэг хэсэг юм.
    * Сэтгэлзүйн үйлчилгээ нь мэргэжлийн зохих шаардлага хангасан, хариуцлагатай, тогтвортой, цогц байх шаардлагатай. Сайн дурын болон буяны ажил биш юм.
    * Сэтгэлзүйн үйлчилгээг тө...